Zinktekort toenemend probleem in Nederland

6 maart 2015 - Expertartikel

De gehaltes plantbeschikbare zink variëren enorm in Nederland. Dat maakt de kaart met gemiddelde zinkgehalten per postcodegebied in Nederland goed duidelijk. Zowel zinktekorten als zinkovermaat kunnen zorgen voor flinke problemen in de teelt en opbrengst. Gemiddeld gezien daalt het gehalte zink aanzienlijk.

In het artikel Zinkovermaat kan opbrengst flink beperken hebben we uitgelegd wat de gevolgen van zinkovermaat kunnen zijn. In de praktijk zien we echter steeds vaker een zinktekort optreden. Mondiaal gezien is zink het sporenelement waar het vaakst een tekort van is. En daar zijn zorgen over, want zink is essentieel voor de gezondheid van planten, dieren en mensen. Zinkgebrek is één van de grootste gezondheidsproblemen ter wereld. Twee miljard mensen krijgen te weinig zink binnen. Er is een verband tussen dalende zinkgehalten in de bodem en zink in ons voedsel. 450.000 kinderen sterven per jaar aan zinkgebrek. Daarnaast neemt ook de gewasopbrengst af door een zinkgebrek in de bodem. Wereldwijd heeft 49% procent van de percelen te maken met een zinktekort. 


Zink
Borium
IJzer
Molybdeen
Koper
Mangaan


49%
31%
23%
15%
14%
10%

 

 

 

 

 

Zink daalt in Nederland

Er is een substantiële daling te zien van zink in de Nederlandse bodem.  Dit heeft te maken met de strengere bemestingsnormen en de sterk verminderde depositie (aanvoer via neerslag). Ook zit er veel minder zink in veevoer, waardoor er vervolgens minder zink in mest zit. Vergeleken met andere landen staat Nederland er nog relatief goed voor, maar de dalende tendens is duidelijk. De vraag is alleen: blijven de gehalten de komende jaren dalen of gaan we naar een nieuw evenwicht? In onderstaande figuur is daarvan in ieder geval nog geen sprake.

 

 

Zink in het gewas

Zink is een belangrijk onderdeel van meerdere enzymen en betrokken bij de synthese van aminozuren en eiwitten. De pH heeft een groot effect op de beschikbaarheid van zink. Bij hogere pH’s (>6,5) zal de beschikbaarheid meestal laag zijn. De zink-oplosbaarheid daalt met de factor honderd per pH-punt stijging. Zink vertoont interacties met veel andere elementen als fosfaat, stikstof, kalium, mangaan, ijzer en koper. Net als bij alle andere nutriënten is de vochttoestand van de bodem bepalend voor de opname. Een zinkgebrek kan ook tot een opeenhoping (accumulatie) van fosfor in (delen van) het gewas zorgen. Het P-transport in het gewas werkt dan niet meer goed.

 

 

Zinktekort herkennen

Waaraan kunt u een zinktekort herkennen bij het gewas? Een belangrijk signaal is chlorose. Het blad tussen de nerven kleurt door afbraak van bladgroen geelgroen tot geel, terwijl de nerven groen blijven. Er kan sprake zijn van bladvlekken, dwerggroei, kleinere bladeren dan gewoonlijk, misvormde bladeren en bij tweezaadlobbigen (Dicotylen) kan rozetachtige groei optreden.

 

 

Gevoelig voor zinktekort

Bijna alle soorten fruit zijn sterk gevoelig voor zinktekorten. Dit geldt ook voor maïs, bonen, ui en vlas. Aardappels, suikerbieten, voederbieten, sla en gerst zijn ook behoorlijk gevoelig voor een tekort aan het sporenelement. Hoewel tarwe niet het meest gevoelige gewas is (zie onderstaande figuur, valt onder de categorie ‘laag’) komen er opbrengstdervingen voor van meer dan 50% (omdat het een essentieel nutriënt is)

 


Sterk
Matig
Laag


Maïs
Aardappels
Tarwe


Bonen
Suikerbiet
Gras


Uien
Voederbiet
Peen


Fruit
Sla
Haver


Vlas
Gerst
Asperge

 

 

 

 

 

Onderzoek sporenelementen

Het wordt steeds belangrijker voor telers om de sporenelementen, en dus ook zink, in de bodem te weten. Dat benadrukt ook Arjan Reijneveld. Hij is productmanager bij Eurofins Agro. “Dit wordt onderzocht via de onderzoeken BemestingsWijzer en BemestingsMonitor. Er zijn enorme variaties in zinkbeschikbaarheid in Nederland. Dit is verschillend per regio, per grondsoort, per bedrijf en zelfs binnen percelen. Ga daarom niet simpelweg uit van gemiddelden. En is een slechte plek in het perceel mogelijk het gevolg van een zinkprobleem? Overweeg dan een apart monster voor dit stuk van het perceel te laten nemen. Door dit monster te vergelijken met het andere deel van het perceel kunt u verklaren wat de oorzaak is.”

 

 

Zink in dierlijke mest

Reijneveld raad daarnaast aan om rekening te houden met wat er aan zink in de mest zit. “De meeste zink wordt aangevoerd via organische mest. Het is niet alleen belangrijk om de gehalten in de bodem te weten, maar ook wat je aanvoert via mest. In onze applicatie TerraDecide kunt u zelf een bemestingsplan maken. Dit programma houdt rekening met de gemiddelde waarde per drijfmestsoort (zie onderstaande figuur). De ene mest is de andere niet. Zo is dunne varkensmest zeer rijk aan zink.”


Mestsoort
Zn mg/kg/ds


Dunne rundveedrijfmest
248


Vaste vleeskuikenmest
297


Dunne varkensmest
990