Soil Carbon Check

Soil Carbon Check

Soil Carbon Check is een uniek grondonderzoek dat inzicht geeft in de hoeveelheid opgeslagen koolstof in de bodem, de kwaliteit van de koolstof en hoe het koolstofgehalte van de bodem kan worden verbeterd.

Bestel nu
Terug naar overzicht
Terug naar overzicht

Bodems bieden een mogelijkheid om koolstof op te slaan en kunnen daarmee een bijdrage leveren aan het afremmen van klimaatverandering.

Op wereldwijde schaal is ongeveer 1.5 * 1015 kg koolstof opgeslagen in de bovenste meter van de bodem. Dit is rond de drie keer zoveel koolstof als opgeslagen in bovengrondse biomassa en twee keer zoveel als aanwezig in de atmosfeer. Hoe meer koolstof er in de bodem wordt vastgelegd, hoe minder CO2 er in de atmosfeer zal zijn.

Bodemgezondheid

Naast de invloed op het klimaat, heeft koolstofopslag ook gunstige effecten op het boerenbedrijf. Koolstof is namelijk vastgelegd in de organische stof en dat speelt een belangrijke rol in de bodemgezondheid. Organische stof heeft invloed op: 

  • fysische bodemgesteldheid (bijvoorbeeld bewerkbaarheid, watervasthoudend vermogen en doorlaatbaarheid)
  • chemische bodemgesteldheid (bijvoorbeeld kalium-, calcium- en magnesiumbindend vermogen)
  • biologische bodemgesteldheid (bijvoorbeeld biodiversiteit in de bodem, ziekteonderdrukking, mineralisatie van stikstof en zwavel).

Organische stof in de bodem is echter niet stabiel. Organische stof wordt in minerale gronden met ongeveer 2% per jaar gemiddeld afgebroken. In de praktijk is dat plaats- en tijdsgebonden en is meten de enige manier om zeker te zijn van de hoeveelheid koolstof in de bodem.

Soil Carbon Check

Soil Carbon Check is een uniek onderzoek, dat inzicht verschaft in de koolstofvoorraad van de bodem. Daarnaast houdt het de ontwikkelingen bij die plaatsvinden in verloop van tijd, ook omgerekend in CO2 dat is ontnomen aan de atmosfeer. Met een jaarlijkse Soil Carbon Check is aan te tonen of de koolstofvastlegging in de bodem significant toeneemt. Soil Carbon Check gebruikt een grondanalyse met nabij-infraroodspectroscopie (NIRS). Deze manier van onderzoeken is snel, efficiënt en klimaatvriendelijk.

Bijna alle boerenbedrijven hebben een mogelijkheid om de bodemkoolstof te verhogen en de bodems te verbeteren. Hoe dat kan, verschilt per bedrijf. Het concept is simpel: planten maken biomassa aan door fotosynthese en leggen daarmee CO2 uit de lucht vast in hun organisch materiaal, zoals bladeren, stengels, vruchten en wortels. Alle biomassa die niet wordt geoogst, kan in theorie bodemorganische stof worden. Helaas is de bedrijfsvoering van een boerenbedrijf niet zo eenvoudig, en moet er goed gekeken worden naar passende maatregelen. Minder ploegen, groenbemesters zaaien, agroforestry, permacultuur, gewaskeuze/rotatie en het aanbrengen van mest/compost zijn een aantal mogelijkheden.

De online tool Carbon Calculator helpt inzicht te verschaffen in de effecten van bepaalde keuzes op het verloop van de koolstof in de bodem.

Lees meer

De Soil Carbon Check geeft antwoord op de vier volgende vragen:

  1. Hoeveel koolstof is opgeslagen?
  2. Hoe stabiel is de koolstof in mijn bodem?
  3. Hoe kan ik de koolstofgehalte in de bodem met 0,04% verbeteren?
  4. Hoe ontwikkelt het koolstofgehalte van mijn bodem zich in de loop van de tijd.

Lees meer

Downloads

Naam Datum Bestand
Folder Soil Carbon Check 26-10-2022
Soil Carbon Check example report - English 16-01-2023
Voorbeeldverslag Soil Carbon Check 15-09-2023
Methoden grondonderzoek 11-03-2024
Factsheet Soil Carbon Check 18-03-2024

Methoden uitgebreid beschreven

Soil Carbon Check maakt gebruik van nabij-infraroodspectroscopie (NIRS). NIRS-analyse voor vaste materialen werd ontwikkeld in de 1960s. Het is een snelle, kwantitatieve, niet-destructieve en efficiënte manier om vele fysieke, biologische en chemische bodemeigenschappen te meten met spectrale data. Hiervoor moet de datasets voldoende groot zijn.

Eurofins Agro startte in 1986 met het gebruiken van NIRS voor voederwaardeonderzoek en in 2003 met bodemanalyse. Inmiddels zijn er al meer dan 1.000.000 bodemsamples geanalyseerd en opgeslagen in de database. Alle parameters die worden geanalyseerd met NIRS-onderzoek hebben en nat-chemische referentiemethode. Zo heeft Eurofins Agro een match kunnen maken met NIRS-spectra en met precisie veelgebruikte agronomische parameters kunnen meten. Meer informatie over de analysemethodes die gebruikt worden in de Soil Carbon Check kunnen worden gevonden in Reijneveld et al. (2023) .

Beschrijving toegepaste methoden

Eurofins Agro analyseert monsters via volgens voorgeschreven en vastgelegde methoden. Op het analyseverslag staat de methode beknopt beschreven. Hier zie je ook welke methode door de Raad van Accreditatie is geaccrediteerd. We zetten dan een Q achter de methode.

In de tab Downloads staat in het document “Methoden grondonderzoek” een uitgebreide beschrijving van de methoden. Dit document is een aanvulling op de informatie op het analyseverslag.

 

Veelgestelde vragen

Hoeveel CO2 kan de bodem vastleggen?

CO2 wordt als koolstof vastgelegd in het organisch materiaal van de bodem. Planten leggen via fotosynthese CO2 uit de lucht vast in organisch materiaal, en daarom vormen bladeren, hout en wortels een eindeloos opslagvat voor CO2.

Lees meer

Wat is het verband tussen organische stof in de bodem en organische koolstof in de bodem?

Organische stof in de bodem is de verzamelnaam voor al het materiaal in de bodem dat afkomstig is van micro-organismen, planten en dieren. Organische stof bestaat grotendeels uit complexe moleculen van koolstof (C), zuurstof (O) en waterstof (H). Het bevat ook kleine hoeveelheden andere organische stoffen (o.a. eiwitten en aminozuren), waaronder stikstof (N), fosfor (P) en zwavel (S).

Een richtlijn is dat koolstof ongeveer 50% van het organisch materiaal uitmaakt. Dit percentage varieert echter sterk (tussen 30 en 70%). Het werkelijke koolstofgehalte hangt onder meer af van de herkomst van het organisch materiaal en van de grondsoort.

Organische stof komt in de bodem terecht via de aanvoer van bijvoorbeeld gewasresten (bladeren, stengels en wortels) en dierlijke mest, groenbemesting en compost. Bacteriën, schimmels en andere bodemorganismen breken het af tot er onverteerbare resten overblijven. Het afbraakproces verloopt in verschillende stappen waarbij alle organismen van het bodemvoedselweb betrokken zijn. 

De afbraak verloopt aanvankelijk snel, maar vertraagt daarna. Het kan tientallen jaren duren voordat pas aangebracht materiaal volledig is omgezet in stabiel organisch materiaal.

Hoe bereken je hoeveel CO2 wordt vastgelegd in organisch materiaal?

Om het klimaateffect te berekenen wordt de koolstofopslag in de bodem omgerekend naar CO2. Hiervoor wordt een factor 44/12 = 3,67 gebruikt (molmassa CO2/molmassa C). Dit betekent dus dat 1 ton bodemkoolstof (als onderdeel van de organische stof in de bodem) overeenkomt met 3,67 ton CO2-vastlegging.

Hoe kan ik de CO2-vastlegging in de bodem verhogen?

Het verhogen van het organisch materiaal in de bodem is een hele uitdaging. De bodem bevat vaak al een grote hoeveelheid organische stof. Een gehalte van 1% in de bovenste 30 cm bodem vertegenwoordigt een hoeveelheid van 37,5 ton afgevangen CO2. Om het koolstofgehalte in de bodem met 1% te verhogen, moet dus 37,5 ton effectieve organische stof worden aangevoerd. Stel dat de gemiddelde bevochtigingscoëfficiënt 0,7 is, dan moet ruim 53,5 ton verse organische stof worden aangevoerd! 

Lees meer

Welke rol speelt organisch materiaal in de bodem?

Organische stof heeft verschillende belangrijke functies in de bodem. Het is een van de belangrijkste indicatoren voor de gezondheid van de bodem. Organische stof is voedsel voor alle bodemorganismen. Omdat er geen licht in de bodem doordringt, kunnen bodemorganismen zonlicht niet gebruiken voor fotosynthese als energiebron. Daarom zijn alle bodemorganismen voor hun energie- en voedselvoorziening afhankelijk van organisch materiaal. Organisch materiaal draagt bij tot de levering van voedingsstoffen, de vocht- en luchthuishouding en de bodemstructuur.

Hoe draagt organisch materiaal bij aan de vruchtbaarheid van de bodem?

Organisch materiaal beïnvloedt de biologische, chemische en fysieke vruchtbaarheid van de bodem. Organisch materiaal levert stikstof (N), zwavel (S) en andere voedingsstoffen aan gewassen doordat deze vrijkomen bij de afbraak van organisch materiaal. Daarnaast zijn voedingsstoffen als kalium (K), magnesium (Mg) en calcium (Ca) losjes gebonden aan organische moleculen, die zwak negatief elektrisch geladen zijn. Ze kunnen dus positief geladen ionen zoals ammonium (NH4+) of kalium (K+) vasthouden aan de CEC.

Organische stof houdt vocht vast. Percelen met een hoger gehalte aan organische stof zijn daarom minder gevoelig voor droogte en zijn beter in staat om water uit regenval "op te vangen". Het is voedsel voor bodemorganismen en dus niet alleen belangrijk voor de bovengenoemde mineralisatie, maar ook voor de veerkracht van de bodem. Ten slotte verbetert organische stof de bewerkbaarheid van de bodem.

Wat is een organische stof balans in de bodem?

Het gehalte aan organische stof in de bodem is niet altijd stabiel. Het verdwijnt gedeeltelijk door afbraak door het bodemleven en wordt vervangen door aanvoer van mest, compost, gewasresten en dergelijke. Het verschil tussen aanvoer en afbraak bepaalt of het gehalte in evenwicht is. Is de afbraak groter dan de aanvoer, dan daalt het organische stofgehalte en omgekeerd. In de praktijk wordt vaak het begrip 'effectieve organische stof' gebruikt om de aanvoer te berekenen.

Wat is effectieve organische stof?

Effectieve organische stof is het deel van de organische stof dat een jaar na het opbrengen van gewasresten, mest of compost in de bodem achterblijft. In het eerste jaar na toepassing verdwijnt een groot deel van de organische stof omdat deze gemakkelijk afbreekbaar is. De bijdrage van deze fractie aan het gehalte in de bodem is dan ook vrij gering. De bijdrage van de stabielere fractie is groter.

Welke gewassen zaai ik om de organische stof in de bodem te verbeteren?

Eén gewas is niet het antwoord als het gaat om de bijdrage aan effectieve organische stof. Meer over groenbemesters 

Wat is nieuw in Soil Carbon Check?

Soil Carbon Check is een bodemonderzoek die een uniek inzicht geeft in de werkelijke hoeveelheid CO2 die in de bodem is opgeslagen, en de ontwikkeling van CO2-vastlegging in de tijd. Soil Carbon Check is gebaseerd op een organische stof bepaling met NIRS. Soil Carbon Check is een waardevolle toevoeging aan de bestaande C-bepaling op de BemestingsWijzer.

Het verslag van Soil Carbon Check wordt ondersteund door de Carbon Calculator. Deze handige calculator maakt het mogelijk het effect op koolstofvastlegging van een gewas, groenbemester of dierlijke mest of compost te bepalen. Het advies dat volgt maakt het mogelijk het koolstofmanagement voor de eigen situatie te optimaliseren.

Waarom moet ik de Soil Carbon Check jaarlijks uitvoeren?

Door jaarlijks een Soil Carbon Check uit te voeren is het mogelijk om een significante stijging in koolstofgehalte aan te tonen. Bovendien vragen ketenpartners om actuele data van koolstofopslag.

Lees meer

Wat is de Carbon Calculator?

Het rapport van Soil Carbon Check wordt ondersteund door de Carbon Calculator. Deze handige calculator maakt het mogelijk het effect op koolstofvastlegging van een gewas, groenbemester of dierlijke mest of compost te bepalen. Het advies dat volgt maakt het mogelijk om het koolstofmanagement voor de eigen situatie te optimaliseren.

Lees meer